„Druk 3D już dziś dostarcza wymiernej wartości klinicznej w protetyce ruchomej”

Autor wiodący, Oliver Schubert, zastępca dyrektora oddziału protetyki szpitala uniwersyteckiego Ludwig-Maximilians-Universität (LMU) w Monachium oraz specjalista protetyki i implantologii, podkreślił, że motywacją była wyraźna potrzeba kliniczna. „Protetyka ruchoma wciąż jest kluczowa w codziennej praktyce, jednak tradycyjne procedury są pracochłonne i utrudniają odtworzenie lub modyfikację protezy, gdy zostanie zagubiona lub wymaga podścielenia” – powiedział w rozmowie z Dental Tribune International. Jednocześnie stomatologia cyfrowa — zwłaszcza skanowanie wewnątrzustne, CAD i druk addytywny — osiągnęła poziom dojrzałości umożliwiający efektywne, skalowalne procesy data-to-denture. „Rozwiązania ruchome są szczególnie dobrze dopasowane do druku 3D, ponieważ obejmują duże, indywidualne geometrie, w których swoboda projektowania i uproszczona produkcja przynoszą wymierne korzyści kliniczne i logistyczne” – dodał.

Z perspektywy klinicznej przegląd opisuje obecne i rozwijające się zastosowania druku 3D w protetyce ruchomej. Obejmują one protezy całkowite, szkielety protez częściowych, protezy overdenture na implantach oraz szyny okluzyjne. Autorzy wskazują, że drukowane protezy całkowite osiągają dziś dopasowanie i poziom satysfakcji pacjentów porównywalny z rozwiązaniami konwencjonalnymi lub frezowanymi. Często wymagają również mniejszej liczby wizyt i umożliwiają wysoką powtarzalność dzięki cyfrowemu archiwizowaniu danych, co sprzyja tworzeniu protez kopiowanych.

Rosnące wykorzystanie druku wielomateriałowego i warstwowego poszerza możliwości konstrukcyjne i technologiczne. W protezach całkowitych pozwala to na jednoczesny druk płyty i zębów, ograniczając konieczność łączenia i montażu, a tym samym zwiększając wydajność i integralność strukturalną. W przypadku szkieletów protez częściowych i protez overdenture technologie metalowego druku 3D, takie jak selektywne topienie laserowe (SLM), umożliwiają wytwarzanie konstrukcji z kobaltu–chromu lub tytanu o korzystnym dopasowaniu i obiecujących parametrach mechanicznych, przy jednoczesnym ograniczeniu nakładu pracy laboratoryjnej w porównaniu z tradycyjnym odlewem.

Druk 3D nakładek okluzyjnych jest już powszechną praktyką, zapewniając wysoką dokładność, łatwą odtwarzalność i szybką wymianę. Jest to szczególnie istotne u pacjentów z bruksizmem lub zaburzeniami stawu skroniowo-żuchwowego.

Mimo tych postępów istnieją ważne ograniczenia. Według starszego autora, Josefa Schweigera, kierownika laboratorium protetycznego i technologii cyfrowej stomatologii szpitala uniwersyteckiego LMU w Monachium, wyzwaniem pozostają właściwości materiałów i brak standaryzacji. „Drukowane żywice bazowe niekiedy wykazują gorsze parametry mechaniczne w porównaniu z frezowanym PMMA” – wyjaśnił, wskazując m.in. na obniżoną wytrzymałość na zginanie, twardość czy siłę wiązania. Zwrócił także uwagę na niedostatek długoterminowych danych klinicznych dotyczących trwałości, zużycia, przebarwień i kolonizacji mikrobiologicznej oraz na zmienność parametrów druku i obróbki końcowej prowadzącą do niejednorodnych rezultatów.

W przyszłości badacze przewidują postępy w trzech głównych obszarach. W druku wielomateriałowym i hybrydowym oczekuje się powstania bardziej odpornych, monolitycznych protez, drukowanych w jednym etapie, a także hybrydowych struktur polimerowo-metalowych, ograniczających liczbę połączeń klejonych i ręcznej obróbki. W projektowaniu wspieranym przez sztuczną inteligencję rosnąć ma automatyzacja m.in. segmentacji danych, ustawienia zębów, planowania elementów protez częściowych i kontroli jakości. Równolegle systemy CAD zaczynają integrować skany wewnątrzustne z danymi twarzy, obrazowaniem radiologicznym i innymi rejestrami, poszerzając zakres indywidualnego planowania cyfrowego i możliwych do wydrukowania rekonstrukcji. Postęp w materiałach ma obejmować żywice wzmacniane, antybakteryjne i bardziej elastyczne, a także nowe zastosowania, takie jak integracja czujników do monitorowania bruksizmu czy protezy drukowane w technologii 4D z materiałów reagujących na bodźce — np. protezy adaptujące się do zmian podłoża protetycznego.

Kolejną innowacją jest wielomateriałowe selektywne topienie laserowe stosowane w protezach z koronami podwójnymi, gdzie łączy się stopy szlachetne i nieszlachetne w jednej konstrukcji, uzyskując złoto-podobne tarcie przy zastosowaniu jedynie cienkiej wewnętrznej warstwy złota. Wśród nowych zastosowań wymienia się także szyny wykonane z żywicy w kolorze zęba, przeznaczone do oceny estetycznej i funkcjonalnej przed wykonaniem uzupełnienia ostatecznego. Dr Schubert podkreślił jednak, że kluczowe pozostają odpowiedni dobór materiałów i kontrola procesów: „Druk 3D już dziś dostarcza wymiernej wartości klinicznej w protetyce ruchomej — szczególnie dzięki lepszej powtarzalności, cyfrowemu archiwizowaniu i uproszczonym procedurom. Jednak długoterminowy sukces będzie zależeć od silniejszych dowodów klinicznych, trwalszych materiałów i standaryzacji protokołów”.

Badanie zatytułowane „Postępy w druku 3D dla protetyki ruchomej — wnioski i perspektywy” (“Advances in 3D printing for removable prosthetics—insights and perspectives”) zostało opublikowane online 6 stycznia 2026 r. w Journal of Esthetic and Restorative Dentistry, przed wydaniem drukowanym.